Từ 1/7/2026, Luật Phòng bệnh chính thức có hiệu lực.

                        Cán bộ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố tiêm vắc xin phòng bệnh cho người dân

Luật Phòng bệnh gồm: 6 chương, 46 điều, được xây dựng trên cơ sở kế thừa và phát triển các quy định còn phù hợp của Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm. Trong đó kế thừa 5 điều liên quan đến phạm vi điều chỉnh, giải thích từ ngữ và chế độ dự trữ quốc gia về thuốc, vắc xin, sinh phẩm y tế; sửa đổi 38 điều về các biện pháp phòng, chống bệnh truyền nhiễm như giám sát an toàn sinh học, sử dụng vắc xin, kiểm dịch y tế biên giới, khai báo và báo cáo dịch bệnh, tổ chức cách ly y tế.
Đồng thời, Luật bổ sung 17 điều mới về an ninh sinh học trong xét nghiệm; phát triển dịch vụ phòng bệnh; nghiên cứu, ứng dụng khoa học – công nghệ; đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong phòng bệnh; cũng như các quy định về phòng, chống bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần và dinh dưỡng phòng bệnh. Một điểm nhấn quan trọng của Luật là thay đổi tư duy phòng bệnh, xác định phòng bệnh chủ động là chính, lấy người dân làm trung tâm và chú trọng chăm sóc sức khỏe toàn diện theo vòng đời. Phạm vi điều chỉnh được mở rộng, không chỉ tập trung vào bệnh truyền nhiễm mà còn bao quát nhiều vấn đề sức khỏe cộng đồng đang nổi lên hiện nay.

Luật cũng thiết lập cơ chế tài chính bền vững cho công tác phòng bệnh. Ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí thường xuyên và đầu tư cho y tế dự phòng; đồng thời thành lập Quỹ phòng bệnh nhằm tạo nguồn lực ổn định, lâu dài cho các hoạt động phòng bệnh. Quyền lợi của người dân được tăng cường, với các chính sách chăm sóc sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí cho một số nhóm đối tượng ưu tiên, bảo đảm tiếp cận công bằng với vắc xin và sinh phẩm y tế, đặc biệt chú trọng dinh dưỡng trong 1.000 ngày đầu đời của trẻ.

Đây là đạo luật có ý nghĩa quan trọng, góp phần thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng và Nhà nước về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới. Luật đánh dấu bước chuyển căn bản của hệ thống y tế từ “chữa bệnh là chính” sang “chủ động phòng bệnh”, lấy phòng bệnh làm nền tảng trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Luật Phòng bệnh được ban hành nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý cho công tác phòng bệnh, góp phần nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần, tầm vóc, tuổi thọ và chất lượng cuộc sống của người dân. Luật quy định toàn diện các nội dung về: phòng, chống bệnh truyền nhiễm; phòng, chống bệnh không lây nhiễm; phòng, chống rối loạn tâm thần; dinh dưỡng trong phòng bệnh và các điều kiện bảo đảm để triển khai hiệu quả công tác phòng bệnh.

Nhằm, quy định chi tiết một số điều của Luật Phòng bệnh, Ngày 17/05/2026, Bộ Y tế chính thức ban hành Thông tư số 15/2026/TT-BYT. Thông tư có hiệu lực từ ngày 01/07/2026, tạo hành lang pháp lý quan trọng để triển khai đồng bộ các biện pháp phòng chống dịch bệnh và nâng cao sức khỏe người dân.

Trọng tâm của Thông tư là cụ thể hóa các tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình giám sát dịch tễ, đồng thời phân công trách nhiệm rõ ràng cho các cơ sở y tế từ tuyến trung ương đến địa phương trong việc kiểm soát cả bệnh truyền nhiễm và bệnh không lây nhiễm (như tim mạch, đái tháo đường, ung thư).

Những điểm mới 

Theo ghi nhận từ các báo cáo đánh giá tác động y tế trước đây, việc áp dụng hiệu quả các biện pháp dự phòng chủ động có thể giúp giảm đáng kể gánh nặng bệnh tật tại cộng đồng, đồng thời tiết kiệm chi phí điều trị. Thông tư mới thiết lập các bộ tiêu chuẩn về:

- Nâng cấp hệ thống giám sát: Chuẩn hóa quy trình báo cáo số liệu bệnh tật trực tuyến nhằm phát hiện sớm các ổ dịch.

- Kiểm soát bệnh mạn tính: Đưa ra các chỉ số sàng lọc và quản lý sức khỏe cộng đồng ngay tại y tế cơ sở.

- Nâng cao sức khỏe cộng đồng: Cụ thể hóa các hướng dẫn về an toàn vệ sinh, dinh dưỡng và môi trường sống…

Thông tư 15/2026/TT-BYT chính thức có hiệu lực từ tháng 07/2026, công tác y tế dự phòng dự kiến sẽ được chuyên nghiệp hóa và nâng cao năng lực ứng phó. Người dân và các cơ quan đoàn thể được khuyến cáo tiếp tục cập nhật các hướng dẫn chính thống từ Bộ Y tế để nắm rõ quyền lợi, trách nhiệm trong việc bảo vệ sức khỏe cá nhân, từ đó góp phần xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh, an toàn./.

Bs CK II. Đồng Trung Kiên

Giám đốc CDC Hải Phòng (TH)