Dinh dưỡng hợp lý cho trẻ vị thành niên - Nền tảng vững chắc cho tương lai

                      BSCKII Nguyễn Thị Thanh Loan, Phụ trách Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Trẻ em Hải Phòng

Nguyên nhân của tình trạng “gánh nặng kép” về dinh dưỡng 

Cháu Hoàng Kim T, con của chị Nguyễn Thị T ở xã Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng năm nay 11 tuổi nhưng chỉ nặng 25kg, cao 130 cm. Khi được hỏi về chế độ dinh dưỡng của cháu, chị T cho biết: Hàng ngày cháu ăn rất ít, chỉ món nào cháu thích thì cháu ăn được thêm một chút. Bữa cơm gần như cháu không ăn rau và cũng rất ít khi ăn hoa quả. Khi còn đang học mầm non, cháu T cũng đã từng 2 lần nhập viện do nhiễm khuẩn tiêu hóa.

Khác với cháu T, gia đình cháu Phạm Văn K ở xã An Lão, thành phố Hải Phòng đang rất lo lắng về cân nặng của con khi năm nay cháu đang học lớp 11 nhưng nặng 102kg. Bố cháu K cho biết, cháu thường xuyên ngồi một chỗ, khi thì học bài, khi thì xem ti vi, cơ thể nặng nề nên cháu rất ngại vận động.

Trường hợp như của cháu T và cháu K hiện không phải quá hiếm gặp. Theo nhiều nghiên cứu khoa học đã được chỉ ra, hiện nay trẻ em Việt Nam đang phải đối mặt với tình trạng “gánh nặng kép” về dinh dưỡng, đó là vừa suy dinh dưỡng, vừa gia tăng thừa cân, béo phì. BSCKII Nguyễn Thị Thanh Loan, Phụ trách Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Trẻ em Hải Phòng cho biết, nguyên nhân của thực trạng này không chỉ nằm ở thực phẩm mà còn ở cả sự thay đổi về tâm sinh lý.

Đối với những trẻ bị thừa cân, béo phì nguyên nhân chủ yếu là do trẻ nạp quá nhiều năng lượng, từ thức ăn nhanh, trà sữa, đồ uống có gas nhưng lại ít vận động dẫn đến việc trẻ bị mất cân bằng năng lượng. Bên cạnh đó, những thói quen sinh hoạt chưa khoa học như xem nhiều máy tính, điện thoại, ti vi, thức khuya… gây ra rối loạn chuyển hóa. Áp lực học tập dẫn đến stress khiến trẻ có xu hướng tìm đến đồ ngọt hoặc ăn quá độ để giải tỏa.

Can thiệp sớm về dinh dưỡng sẽ giúp trẻ phát triển toàn diện hơn

Đối với trẻ bị suy dinh dưỡng (đặc biệt là thiếu vi chất) thì nguyên nhân thường do thói quen ăn uống lệch lạc như: bỏ bữa sáng, ăn uống qua loa hoặc chỉ ăn món mình thích. Với áp lực ngoại hình, nhiều trẻ (đặc biệt là trẻ gái) tự ý nhịn ăn, ăn kiêng cực đoan để giữ dáng dẫn đến thiếu hụt năng lượng và vi chất (sắt, kẽm, canxi). Ngoài ra, các bệnh nhiễm khuẩn hoặc ký sinh trùng cũng là yếu tố gây tiêu hao dinh dưỡng ở trẻ.

BSCKII Nguyễn Thị Thanh Loan chia sẻ: Bằng kinh nghiệm lâm sàng, chúng tôi thấy có nhiều cha mẹ hay người chăm sóc trẻ khi cho con đến khám tại bệnh viện thường mắc phải một số sai lầm. Điển hình nhất chính là việc cha mẹ quá chú trọng vào cân nặng mà quên chiều cao, thấy con béo tốt thì mừng nhưng thực tế trẻ có thể đang “béo giả” - thừa mỡ nhưng thiếu canxi và Vitamin D. Thứ hai là phụ huynh hoặc là quan tâm quá mức hoặc là bỏ mặc. Một bộ phận thì ép con ăn quá mức, một bộ phận thì lại có quan điểm rằng trẻ đã lớn nên để trẻ tự quyết định bữa ăn hoàn toàn. Chính điều này ảnh hưởng rất lớn đến dinh dưỡng của con. Một sai lầm nữa mà không ít phụ huynh mắc phải đó là lạm dụng thực phẩm chức năng. Không cho con đi khám dinh dưỡng mà tự ý mua thuốc tăng chiều cao, thuốc giảm cân cho con uống mà không hề có chỉ định chuyên môn.

Đâu là giải pháp cải thiện “gánh nặng kép” về dinh dưỡng cho trẻ vị thành niên

Để cải thiện thực trạng “gánh nặng kép” về dinh dưỡng cho trẻ vị thành niên có lẽ phải cần một giải pháp đồng bộ. Trao đổi về vấn đề này, BSCKII Nguyễn Thị Thanh Loan cũng cho rằng: gánh nặng kép về dinh dưỡng của tuổi vị thành niên sẽ không chỉ đơn giản ở vấn đề dinh dưỡng mà nó còn ở cả lối sống, thói quen sinh hoạt và chăm sóc tâm lý. 

Giai đoạn tiền dậy thì và dậy thì là thời kỳ trẻ phát triển mạnh mẽ cả về thể chất lẫn tâm lý. Sự tăng tốc về chiều cao và những thay đổi nội tiết rõ rệt đòi hỏi cơ thể phải được cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng. Trẻ cần đảm bảo một chế độ ăn đủ 4 nhóm chất (đạm, béo, bột đường, vitamin và khoáng chất). Ưu tiên vi chất như: Canxi, Vitamin D, Sắt, Kẽm để hỗ trợ trẻ dậy thì thành công. Bên cạnh đó, cha mẹ phải kiểm soát calo rỗng bằng cách hạn chế tối đa đồ ăn chế biến sẵn, khuyến khích ăn thực phẩm nguyên bản (rau xanh, trái cây tươi).

Lối sống và thói quen sinh hoạt (ăn uống, ngủ nghỉ, vận động) đóng vai trò quyết định đến sự phát triển toàn diện cả thể chất lẫn tâm lý của trẻ vị thành niên. Việc hình thành lối sống lành mạnh ngay từ tuổi vị thành niên không chỉ giúp trẻ phát triển khỏe mạnh mà còn tạo nền tảng vững chắc cho tương lai của trẻ. 

Bác sĩ Loan cũng khuyến cáo các bậc cha mẹ cần lưu ý đến lối sống của trẻ như: hoạt động thể lực, giấc ngủ…Trẻ cần ít nhất 60 phút mỗi ngày cho hoạt động thể dục thể thao, trong đó các môn như bơi lội, bóng rổ hay xà đơn, chống đẩy cực kỳ tốt để phát triển cơ bắp và xương của trẻ. Mặc dù giai đoạn này trẻ gặp khá nhiều áp lực về học tập nhưng cha mẹ cố gắng khuyến khích trẻ ngủ trước 22h bởi vì hormone tăng trưởng (GH) sẽ tiết ra nhiều nhất từ 23h đến 1h sáng khi trẻ ngủ sâu. Thay thế hoàn toàn nước ngọt bằng nước lọc hoặc nước trái cây không đường sẽ giúp kiểm soát cân nặng và cải thiện các chỉ số sức khỏe của trẻ.

Có một yếu tố rất quan trọng mà BS Loan đặc biệt lưu ý với các bậc phụ huynh đó là việc chăm sóc tâm lý cho trẻ. Ở giai đoạn này, cái tôi của trẻ rất cao, thay vì quát mắng hay chỉ trích cân nặng của con, phụ huynh hãy là người bạn đồng hành lắng nghe, tư vấn để giúp trẻ hiểu rằng khỏe mạnh quan trọng hơn việc chạy theo các tiêu chuẩn sắc đẹp phi thực tế trên mạng xã hội. Bên cạnh đó, gia đình cũng cần tạo những không gian thư giãn để tránh tình trạng “ăn do stress”.

Là một bác sĩ phụ trách chuyên khoa Dinh dưỡng của Bệnh viện Trẻ em Hải Phòng, BSCKII Nguyễn Thị Thanh Loan nhấn mạnh rằng: Dinh dưỡng cho trẻ vị thành niên không phải là một chế độ ăn kiêng ngắn hạn mà là xây dựng một lối sống lành mạnh, bền vững. Việc can thiệp sớm tại thời điểm này sẽ giúp trẻ phòng tránh được các bệnh mạn tính không lây như tiểu đường, huyết áp khi trẻ trưởng thành.

   Phạm Sen