Thu hẹp nguồn lây lao trong cộng đồng: Nhiều thách thức phía trước

Soi vi khuẩn lao tại Bệnh viện Phổi Hải Dương

Nỗ lực phát hiện sớm, điều trị hiệu quả

Những ngày đầu tháng 6, ông N.V.H, 62 tuổi, ở huyện An Lão đã hoàn tất phác đồ điều trị lao phổi sau nhiều tháng kiên trì dùng thuốc. Trước đó, ông xuất hiện các triệu chứng ho kéo dài, mệt mỏi, sụt cân nhưng nghĩ chỉ là viêm phế quản thông thường nên không đi khám. Chỉ khi được cán bộ y tế địa phương tư vấn và giới thiệu đến cơ sở chuyên khoa làm xét nghiệm, ông mới được chẩn đoán mắc lao phổi. Ông H chia sẻ: “Ban đầu tôi rất lo lắng, nhưng được các bác sĩ tư vấn, động viên và theo dõi sát sao trong quá trình điều trị nên sức khỏe hiện đã ổn định. Điều tôi tiếc nhất là đã chủ quan, không đi khám sớm hơn”.

Câu chuyện của ông H. không phải trường hợp cá biệt. Thực tế trong cộng đồng, vẫn có những người mắc lao chưa được phát hiện kịp thời do tâm lý chủ quan hoặc e ngại đi khám.

Theo báo cáo của ngành y tế, trung bình mỗi năm, toàn thành phố phát hiện khoảng 1.500 bệnh nhân lao các thể, đạt trên 90% kế hoạch được giao. Trong những năm gần đây, số lượng bệnh nhân lao được phát hiện và quản lý có xu hướng giảm dần, cho thấy hiệu quả của các biện pháp can thiệp và điều trị.

Mạng lưới phòng chống lao được tổ chức đồng bộ từ tuyến thành phố đến cơ sở. Toàn thành phố duy trì 28 tổ chống lao tại các trung tâm y tế, bệnh viện đa khoa khu vực; 100% trạm y tế xã, phường đều có cán bộ phụ trách công tác chống lao.

Bệnh viện Phổi Hải Phòng tổ chức khám sàng lọc nhằm tăng số ca phát hiện, quản lý điều trị bệnh lao, lao tiềm ẩn và một số bệnh không lây nhiễm trong cộng đồng

Cùng với đó, nhiều kỹ thuật hiện đại đã được đưa vào chẩn đoán bệnh. Chỉ tính riêng xét nghiệm GeneXpert, toàn thành phố đã thực hiện hơn 12.700 lượt xét nghiệm, phát hiện khoảng 1.100 trường hợp dương tính với vi khuẩn lao. Các kỹ thuật mới như Truenat, nuôi cấy môi trường lỏng hay xét nghiệm chẩn đoán nhanh cho người nhiễm HIV cũng được triển khai, giúp rút ngắn thời gian phát hiện bệnh và nâng cao hiệu quả điều trị.

Trong 5 tháng đầu năm 2026, toàn thành phố đã thu nhận điều trị gần 1.000 bệnh nhân lao mới. Tỷ lệ điều trị thành công đối với bệnh nhân lao nhạy cảm đạt trên 92%. Đối với bệnh nhân lao kháng thuốc, nhiều đơn vị duy trì kết quả điều trị tích cực, góp phần giảm nguy cơ lây lan các chủng vi khuẩn kháng thuốc trong cộng đồng. Ngoài hệ thống y tế công lập, Hải Phòng cũng tăng cường sự tham gia của các cơ sở y tế tư nhân trong phát hiện và chuyển gửi người nghi mắc lao. Công tác phối hợp giữa chương trình chống lao và chương trình HIV/AIDS tiếp tục được duy trì hiệu quả với trên 90% bệnh nhân lao được tư vấn và xét nghiệm HIV.

Nhiều thách thức trên hành trình chấm dứt bệnh lao

Mặc dù đạt nhiều kết quả tích cực, song công tác phòng chống lao trên địa bàn thành phố vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Theo đánh giá của ngành y tế, số ca lao được phát hiện hiện nay mới chỉ đạt khoảng 60-65% so với gánh nặng dịch tễ thực tế. Điều đó đồng nghĩa vẫn còn khoảng 35-40% người mắc lao đang tồn tại trong cộng đồng nhưng chưa được phát hiện và quản lý điều trị. Đây được xem là thách thức lớn nhất hiện nay bởi những người mắc lao chưa được phát hiện vẫn sinh hoạt, lao động bình thường và có nguy cơ lây bệnh cho người thân cũng như cộng đồng xung quanh.

Bên cạnh đó, lao kháng thuốc tiếp tục là mối lo ngại. Tại khu vực phía Đông thành phố, số bệnh nhân lao kháng thuốc mới phát hiện chiếm tỷ lệ khá cao. Việc điều trị lao kháng thuốc kéo dài, phức tạp và tốn kém hơn nhiều so với lao thông thường. Một số trường hợp bỏ điều trị hoặc không được theo dõi liên tục làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các chủng vi khuẩn kháng thuốc mới.

Khó khăn về nhân lực cũng là vấn đề được nhiều đơn vị phản ánh. Tại các trung tâm y tế và trạm y tế xã, phường, cán bộ làm công tác chống lao thường xuyên thay đổi và phải kiêm nhiệm nhiều chương trình y tế khác. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến công tác truyền thông, phát hiện người nghi mắc lao cũng như quản lý bệnh nhân tại cộng đồng. Trong khi đó, nguồn viện trợ quốc tế cho công tác chống lao có xu hướng giảm dần, tạo áp lực lớn đối với nguồn kinh phí địa phương. Việc bảo đảm thuốc điều trị cho các nhóm đối tượng không có bảo hiểm y tế như phạm nhân, học viên cai nghiện hay người có hoàn cảnh khó khăn vẫn là bài toán cần được quan tâm giải quyết.

Hướng tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao

Theo Tiến sĩ Phan Huy Thục, Phó Giám đốc Sở Y tế Hải Phòng, mặc dù công tác phòng chống lao thời gian qua đạt nhiều kết quả tích cực nhưng bệnh lao vẫn là vấn đề sức khỏe cộng đồng cần được đặc biệt quan tâm.

“Thách thức lớn nhất hiện nay là phát hiện sớm nguồn lây trong cộng đồng. Vẫn còn một tỷ lệ không nhỏ người mắc lao chưa được phát hiện và điều trị. Nếu không kiểm soát tốt, đây sẽ là nguồn lây kéo dài, ảnh hưởng đến hiệu quả của chương trình chống lao”, Tiến sĩ Phan Huy Thục nhấn mạnh. Theo ông, thời gian tới ngành y tế thành phố sẽ tiếp tục đẩy mạnh sàng lọc chủ động tại các nhóm nguy cơ cao; tăng cường ứng dụng các kỹ thuật chẩn đoán hiện đại; nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ y tế cơ sở; đồng thời mở rộng sự tham gia của các cơ sở y tế tư nhân trong phát hiện và chuyển gửi bệnh nhân.

Tiến sĩ Phan Huy Thục cho biết: “Để đạt mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2035 theo Chiến lược Quốc gia phòng, chống lao, cần có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Mỗi người dân khi có các dấu hiệu nghi ngờ như ho kéo dài, sốt nhẹ về chiều, sụt cân, mệt mỏi kéo dài cần chủ động đi khám để được phát hiện và điều trị kịp thời”.

Cuộc chiến chống bệnh lao vẫn còn nhiều gian nan phía trước. Tuy nhiên, với sự quyết tâm của ngành y tế, sự đồng hành của các cấp, ngành và sự chủ động của người dân, Hải Phòng đang từng bước thu hẹp nguồn lây, nâng cao hiệu quả điều trị, hướng tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao trong những năm tới.

                                                   Hải Hà